تعویض مفصل زانو: چه زمانی یکطرفه، دوطرفه یا همزمان؟
تعویض مفصل زانو (TKA) یکی از موفقترین جراحیهای ارتوپدی برای بیمارانی است که آرتروز شدید دارند و درمانهای غیرجراحی دیگر مؤثر نیستند. در بسیاری از بیماران، هر دو زانو دچار آرتروز هستند و سؤال مهم این است که:
آیا میتوان هر دو زانو را در یک بیهوشی تعویض کرد؟
مزایای تعویض مفصل دوطرفه همزمان (Simultaneous Bilateral TKA)
اگر بیمار درست انتخاب شود، انجام هر دو زانو در یک نوبت جراحی مزایای مشخصی دارد:
• یکبار بیهوشی و یک بار بستری
• یک دوره فیزیوتراپی و نقاهت
• بازگشت سریعتر به زندگی عادی
• هزینهی کلی کمتر نسبت به دو عمل جداگانه
• هماهنگی بهتر دو زانو در هنگام راه رفتن
• جلوگیری از تأخیر طولانی بین دو عمل
مطالعات جدید نشان میدهند که در بیماران کمریسک، این روش ایمن و اثربخش است.
کاندید مناسب تعویض مفصل دوطرفه همزمان چه کسانی هستند؟
طبق مطالعات ۲۰۲۰–۲۰۲۵:
✔ سن مناسب:
معمولاً زیر ۷۰–۷۵ سال
✔ وضعیت عمومی مناسب:
• بیماری قلبی–عروقی پایدار
• نداشتن نارسایی شدید قلب یا ریه
• نداشتن سابقهی سکته قلبی اخیر
• کنترل خوب دیابت و فشار خون
• عدم نارسایی پیشرفته کلیه
• عدم کمخونی شدید
✔ توان فیزیکی خوب و همراهی عالی بیمار
در این شرایط، آمار عوارض پایین، رضایت بالا و نتایج بسیار قابلقبول است.
چه کسانی نباید هر دو زانو را همزمان تعویض کنند؟
❌ سن بالا (بیش از ۷۵–۸۰ سال)
❌ نارسایی قلبی (EF پایین، علائم ناپایدار)
❌ بیماری شدید ریه (COPD متوسط/شدید)
❌ فشار خون ریوی
❌ نارسایی کلیهی پیشرفته
❌ دیابت یا فشار خون کنترلنشده
❌ سابقهی نزدیک DVT / PE
❌ کمخونی شدید اصلاحنشده
این گروه ریسک بالایی دارند و بهتر است:
• یا فقط یک زانو تعویض شود
• یا جراحیها به صورت مرحلهای (۲ عمل با فاصلهٔ چند ماهه) انجام شوند.
تعویض مفصل یکطرفه، دوطرفه مرحلهای یا همزمان؛ کدام بهتر است؟
جواب یک جمله است:
به وضعیت سلامت بیمار و شدت علائم بستگی دارد.
• اگر هر دو زانو درد شدید دارند → گزینهٔ همزمان میتواند عالی باشد
• اگر بیمار ریسک بالا دارد → بهترین گزینه مرحلهای است
• اگر یک زانو شدیدتر است → معمولاً همان یک زانو اول تعویض میشود
مزایای تعویض مفصل مرحلهای (با فاصله زمانی)
• ریسک بیهوشی کمتر
• خونریزی کمتر
• امکان ریکاوری یک زانو قبل از دیگری
• مناسب بیماران میانهریسک
جمعبندی
تعویض مفصل دوطرفهی زانو برای همه مناسب نیست.
اما در بیماران درست انتخابشده، انجام هر دو زانو در یک عمل جراحی:
✨ سریعتر
✨ اقتصادیتر
✨ و هماهنگتر
باعث بازگشت بیمار به زندگی سالمتر میشود.